आज जे हे मोडके वासे दिसताहेत इथे पुर्वी एक चौसोपी वाडा होता..भले मोठे दगडी भिंतिंच्या मधील लाकडी प्रवेशद्वार ..दोन्ही बाजूला कोनाडे...उंच दगडी पाय-या ...बाहेर पितळी टोकदार खिळे अन त्यांच्या मागे फुले पितळी नक्षीदार....त्या दाराचा कर्रर्र ...असा येणारा आवाज ...त्याच्यावर चार पाच पोरटे लटकून एकाने ढकलायचा खेळ म्हणजेच तेव्हाचे ॲडव्हेंचर झोन होते...एकतर इतका जड दरवाजा हात सापडला तर बोटाचा तुकडाच पडणार...अणि दुसरे म्हणजे वाड्यातील खाष्ट आज्जी तिच्या ताब्यात सापडले की तिच्या शब्दांचा मारा आणि हातातल्या काठीचा चुकुन पायावर बसणारा मार .
असा मल्टीपल ॲड्वेंचर झोन तो वाड्याचा दरवाजा...
आत गेल्यावर चहूबाजूला खांबांची रांग लाकडी...आणि आत खोल चौक...त्यातील पाण्याने भरलेली दगडी...बाजूला टांगलेला पंचा..एका कोपर-यात उखळ मुसळ उभे...पलिकडे नक्षीच्या कड्यांचा झोपाळा खुणावतोय..वाड्याचे मालक शेताकडे वा बाजारात जायची खोटी की आजूबाजूची भुतावळ (हा त्या आज्जीचा खास शब्द आमच्यासाठीचा) कल्ला करायची झोपाळ्यावर...आज्जी खाष्ट पण मायाळूही...हळूच ज्वारीच्या लाह्या..चणे फुटाणे, बत्तासे, गुळ दाणे असे काहीतरी आणून द्यायची...म्हणायची "कार्ट्यानो दम दम दमाल झोका खेळून अन जाल तसेच रांजणाकडे पाणि.प्यायला ...आधी दोन दाणे तोंडात टाका हो..नहीतर नळ भरले पोटात तर येतील भांडायला आइबाप तुमचे..."
त्या वाड्यात छायाप्रकशाचा एक गमतीशीर खेळ चाले...सकाळी कुठूनशी एक उन्हाची तिरीप थेट कोप-यातल्या देवघराशी पोहोचे...तेथे आजोबांचे एकीकडे स्तोत्रपठण एकीकडे पुजा आणि एकीकडे हातवारे मधेच आवाजातील चढउतार याद्वारे सुचना , दटावणे असे मल्टीटास्किंग चालू असायचे...त्यांची पूजा होता होता ती उन्हाची तिरीपही गायब व्हायची...मग दुपारी चौकातील पांढरे फट्ट उन आणि त्याच्या परावर्तनात उजळलेला चहूबाजूचा व्हरांडा...
मात्र त्या पलिकडील खोल्यांमधे उजेड मोजकाच...एक आज्जीची खोली अंधारी ..एक कोठीची खोली कुलुपबंद..एक मालकांची प्रशस्त खोली ...बाजूने एक भिंतीतील अरुंद जिना माडीवर जाणारा जिथे फार कमी जायला मिळायचे ...या वाड्यासमोर आमचे घर..चार खणी ...
त्या काळात थोडा जातीभेद असे गावात त्यामुळे काही मुलाना ठराविक रेषेपलिकडे जाउ दिले जात नसे..मग अम्ही पण जात नसू...काकू म्हाणायच्या अरे तुम्ही या रे..पण नाही...आजीसोबत गेलो की स्वयंपाकगृहात जायचो..एक कडेला मोठी चूल..मोठ मोठे तांब्यापितळेचे हांडे..लाकडी मोठी फडताळे..वर टांगलेली शिंकाळी..आणि सोबत ताटली किंवा वाटीत मिळणारा खाउ..गुळपापडीचा लाडू..काकवी ...लाह्या...खोबरे ..दाणे..अशा वड्या...कधी बोरे..कवठ ..चिंचा..सिताफळ...काहीना काही यायचे समोर...त्या धुराने काळवंडलेल्या भिंती...भाकरी चा खरपूस वास..निखा-यांवर गरम रहाण्यासाठी ठेवलेल्या भाजी आमटीचा असे संमिश्र अनुभव..
वाडा ही एक इकोसिस्टीम असते हे आता मागे वळून पहाताना जाणवते...मागे परसदारी आताच्या भाषेतले किचन गार्डन..बाहेर जाणा-या पाण्यावर आळू..सोनटक्का ..पुढे कढीपत्ता ..लिंब .सिताफळ...काकडी भोपाळ्याचे वेल होते...
त्या वाड्याशी एक वेगळेच नाते जसे आमच्या घरा अंगणाशी होते तसेच...मागे न्हाणीघर आणि त्यातच आड..(आड म्हणजे छोटी विहीर..बोअर वेल चा ग्रेट ग्रॅंड्फादर) त्यावर रहाट..हवे तेव्हा पाणि शेंदून घ्या ताजे ताजे..थोडे कष्ट पडत असल्याने आपोआप पाणि जपून वापरले जायचे...न्हाणीत एक बंब (हॉट वाटर गिझर ओन फायर विथ वूडन पॅलेट्स)
हे मुलांचे अजून एक थ्रिल असे...त्यात वरून लाकडाच्या ढलप्या...शेंगांची टरफले ..शेणाच्या गोव-या टाकायला मज्जा वाटे...मग जास्त टाकले की धूर होइ मग कोणितरी मोठे ओरडण्यापूर्वी आम्ही गायब होत असू..
आज त्या वाड्याच्या अवषेशांचे छायाचित्र एका ग्रूपवर शेअर केले आणि कोणितरी म्हणाले हाउ ब्युटीफुल इस युअर व्हिलेज...सारे पडके किल्ले...भग्न अवषेश यातच सौंदर्य शोधणारे आपण शहरी लोक...हे तेव्हा जाणवले आणि या वाड्याच्या आठवणिंचा पट डोळ्यासमोर आला...पुढे त्या वाड्यातील मुले शहराकडे गेली...इतकी व्यस्त झाली की आता गावक-यानाही ते नक्की कुठे असतात माहित नाही...एक एक जिन्नस गायब होउ लागले..गेल्या वीस वर्षात दरवर्षी त्या वाड्याला एक एक वीट ढासळत पडताना पाहतोय..आणि आता तर समोरील भिंतही गायब नक्षीदार दारासकट....मात्र आठवणी आजही ताज्या...तो वाडा एका जुन्या मित्रा सारखा आणि आमचे घर मोठ्या भावासारखे ....वर्णन व भावनिक आठवणी लिहिताना काही गोष्टी आज जाणवताहेत...
वॉटर हार्वेस्टिंग आणि कंझर्वेशन..किचन गार्डन...सस्टेनेबल लिविंग..झीरो गार्बेज ..पॅसिव सोलार डिझाइन..एको फ्रेंडली मटेरिअल ..हे जे आज येता जाता वापरले जाणरे शब्द आहेत ते सगळे या अशा वाड्या घरांच्या डिझाइन मधे आपोआप अंगभूत होते...एक वेगळेच रिअलाइझेश थ्रू नॉस्टालजिक मेमरी
श्री...May 27 2016
असा मल्टीपल ॲड्वेंचर झोन तो वाड्याचा दरवाजा...
आत गेल्यावर चहूबाजूला खांबांची रांग लाकडी...आणि आत खोल चौक...त्यातील पाण्याने भरलेली दगडी...बाजूला टांगलेला पंचा..एका कोपर-यात उखळ मुसळ उभे...पलिकडे नक्षीच्या कड्यांचा झोपाळा खुणावतोय..वाड्याचे मालक शेताकडे वा बाजारात जायची खोटी की आजूबाजूची भुतावळ (हा त्या आज्जीचा खास शब्द आमच्यासाठीचा) कल्ला करायची झोपाळ्यावर...आज्जी खाष्ट पण मायाळूही...हळूच ज्वारीच्या लाह्या..चणे फुटाणे, बत्तासे, गुळ दाणे असे काहीतरी आणून द्यायची...म्हणायची "कार्ट्यानो दम दम दमाल झोका खेळून अन जाल तसेच रांजणाकडे पाणि.प्यायला ...आधी दोन दाणे तोंडात टाका हो..नहीतर नळ भरले पोटात तर येतील भांडायला आइबाप तुमचे..."
त्या वाड्यात छायाप्रकशाचा एक गमतीशीर खेळ चाले...सकाळी कुठूनशी एक उन्हाची तिरीप थेट कोप-यातल्या देवघराशी पोहोचे...तेथे आजोबांचे एकीकडे स्तोत्रपठण एकीकडे पुजा आणि एकीकडे हातवारे मधेच आवाजातील चढउतार याद्वारे सुचना , दटावणे असे मल्टीटास्किंग चालू असायचे...त्यांची पूजा होता होता ती उन्हाची तिरीपही गायब व्हायची...मग दुपारी चौकातील पांढरे फट्ट उन आणि त्याच्या परावर्तनात उजळलेला चहूबाजूचा व्हरांडा...
मात्र त्या पलिकडील खोल्यांमधे उजेड मोजकाच...एक आज्जीची खोली अंधारी ..एक कोठीची खोली कुलुपबंद..एक मालकांची प्रशस्त खोली ...बाजूने एक भिंतीतील अरुंद जिना माडीवर जाणारा जिथे फार कमी जायला मिळायचे ...या वाड्यासमोर आमचे घर..चार खणी ...
त्या काळात थोडा जातीभेद असे गावात त्यामुळे काही मुलाना ठराविक रेषेपलिकडे जाउ दिले जात नसे..मग अम्ही पण जात नसू...काकू म्हाणायच्या अरे तुम्ही या रे..पण नाही...आजीसोबत गेलो की स्वयंपाकगृहात जायचो..एक कडेला मोठी चूल..मोठ मोठे तांब्यापितळेचे हांडे..लाकडी मोठी फडताळे..वर टांगलेली शिंकाळी..आणि सोबत ताटली किंवा वाटीत मिळणारा खाउ..गुळपापडीचा लाडू..काकवी ...लाह्या...खोबरे ..दाणे..अशा वड्या...कधी बोरे..कवठ ..चिंचा..सिताफळ...काहीना काही यायचे समोर...त्या धुराने काळवंडलेल्या भिंती...भाकरी चा खरपूस वास..निखा-यांवर गरम रहाण्यासाठी ठेवलेल्या भाजी आमटीचा असे संमिश्र अनुभव..
वाडा ही एक इकोसिस्टीम असते हे आता मागे वळून पहाताना जाणवते...मागे परसदारी आताच्या भाषेतले किचन गार्डन..बाहेर जाणा-या पाण्यावर आळू..सोनटक्का ..पुढे कढीपत्ता ..लिंब .सिताफळ...काकडी भोपाळ्याचे वेल होते...
त्या वाड्याशी एक वेगळेच नाते जसे आमच्या घरा अंगणाशी होते तसेच...मागे न्हाणीघर आणि त्यातच आड..(आड म्हणजे छोटी विहीर..बोअर वेल चा ग्रेट ग्रॅंड्फादर) त्यावर रहाट..हवे तेव्हा पाणि शेंदून घ्या ताजे ताजे..थोडे कष्ट पडत असल्याने आपोआप पाणि जपून वापरले जायचे...न्हाणीत एक बंब (हॉट वाटर गिझर ओन फायर विथ वूडन पॅलेट्स)
हे मुलांचे अजून एक थ्रिल असे...त्यात वरून लाकडाच्या ढलप्या...शेंगांची टरफले ..शेणाच्या गोव-या टाकायला मज्जा वाटे...मग जास्त टाकले की धूर होइ मग कोणितरी मोठे ओरडण्यापूर्वी आम्ही गायब होत असू..
आज त्या वाड्याच्या अवषेशांचे छायाचित्र एका ग्रूपवर शेअर केले आणि कोणितरी म्हणाले हाउ ब्युटीफुल इस युअर व्हिलेज...सारे पडके किल्ले...भग्न अवषेश यातच सौंदर्य शोधणारे आपण शहरी लोक...हे तेव्हा जाणवले आणि या वाड्याच्या आठवणिंचा पट डोळ्यासमोर आला...पुढे त्या वाड्यातील मुले शहराकडे गेली...इतकी व्यस्त झाली की आता गावक-यानाही ते नक्की कुठे असतात माहित नाही...एक एक जिन्नस गायब होउ लागले..गेल्या वीस वर्षात दरवर्षी त्या वाड्याला एक एक वीट ढासळत पडताना पाहतोय..आणि आता तर समोरील भिंतही गायब नक्षीदार दारासकट....मात्र आठवणी आजही ताज्या...तो वाडा एका जुन्या मित्रा सारखा आणि आमचे घर मोठ्या भावासारखे ....वर्णन व भावनिक आठवणी लिहिताना काही गोष्टी आज जाणवताहेत...
वॉटर हार्वेस्टिंग आणि कंझर्वेशन..किचन गार्डन...सस्टेनेबल लिविंग..झीरो गार्बेज ..पॅसिव सोलार डिझाइन..एको फ्रेंडली मटेरिअल ..हे जे आज येता जाता वापरले जाणरे शब्द आहेत ते सगळे या अशा वाड्या घरांच्या डिझाइन मधे आपोआप अंगभूत होते...एक वेगळेच रिअलाइझेश थ्रू नॉस्टालजिक मेमरी
श्री...May 27 2016
No comments:
Post a Comment